Yếu tố 4: Da bị nhiễm sắc tố?

Thang điểm trong ” Bảng câu hỏi nhiễm sắc tố # không nhiễm sắc tố” đánh giá nguy cơ bị những vết đen không mong muốn trên mặt hoặc trên ngực của bạn. Tế bào tạo sắc tố da ( melanocyte) sản xuất ra sắc tố da (melanin) có màu nâu đen. Melanin tạo ra màu da đồng thời cũng tạo ra các dạng nhiễm sắc tố như: nám má, nốt tàn nhang, vết thâm… Melanin hấp thụ các tia tử ngoại (tia UV) trong ánh nắng để chúng không thể phá hủy da bạn. Khi tiếp xúc nhiều với ánh nắng, da bạn bị đen đi do nó sản xuất nhiều melanin hơn để chống lại các tia UV, đây là cơ chế tự bảo vệ của da.

yt4_0

Những người Châu Phi và những người sống ở vùng khí hậu nhiệt đới nhiều nắng nóng sẽ có nhiều melanin trong da hơn, do đó da họ thường sẫm màu hơn những người ở Châu Âu. Chính vì thế những người da màu (Châu Á, Châu Phi, Mỹ Latinh) thường rơi vào loại da nhiễm sắc tố, nhưng không phải tất cả họ đều vậy. Những người có nước da cân bằng và không bị các vết đen sẽ là da không nhiễm sắc tố, cho dù da họ là da màu. Mặt khác, người da trắng bị tàn nhang và nám má hoặc nốt ánh nắng thì vẫn có thể thuộc loại da nhiễm sắc tố. Thang điểm P/N (nhiễm sắc tố/không nhiễm sắc tố) sẽ đánh giá khả năng bị những vết đen không mong muốn, chứ không đánh giá dựa trên chủng tộc da.
Tại sao tôi nhấn mạnh đến “những vết đen không mong muốn”? Vì có tới 21% bệnh nhân gặp bác sĩ da liễu để điều trị vấn đề này. Hàng năm, trên 80.000 người Mỹ mua các sản phẩm chăm sóc da không theo đơn để làm giảm những vết đen vốn rất dễ gây lo lắng về mặt thẩm mỹ. Trong quyển sách này, tôi sẽ tập trung vào những loại vết đen có thể được xóa bỏ mà không cần đến phẫu thuật. Mụn ruồi, các đám sẹo sẽ nằm ngoài phạm vi của cuốn sách. Thay vào đó, tôi sẽ tập trung vào nám má, nốt tàn nhang do ánh nắng và chấm tàn nhang di truyền − những vấn đề có thể được cải thiện bằng các sản phẩm chăm sóc da và các liệu pháp điều trị không phẫu thuật.
Những vết đen
melasmaNám má (Melasma), được biết đến như “dấu hiệu của mang thai”, gồm các đám màu đen, nâu, với kích thước từ 1 đồng xu hoặc lớn hơn ở trên mặt hoặc ngực. Chúng thường xuất hiện tại những vùng da tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng mặt trời, hay gặp ở phụ nữ mang thai hoặc sử dụng liệu pháp estrogen (uống thuốc tránh thai hoặc uống thuốc nội tiết estrogen sau tuổi mãn kinh). Nám má có thể khiến bạn thấy khó chịu và trong những trường hợp nặng sẽ khiến mặt mũi bạn trở nên xấu xí. Thường gặp ở phụ nữ da màu như người châu Á, Mỹ Latin, nám má khó có thể chữa khỏi nhưng có thể kiểm soát bằng các sản phẩm chăm sóc da và liệu pháp phù hợp.

Nốt tàn nhang (nốt đồi mồi) (Solar lentigos)
lentigo-maligna-2Nốt tàn nhang hình thành do phơi nắng hoặc bị cháy nắng. Chúng là một biểu hiện của sự lão hóa da, có khi còn đáng lo hơn cả nếp nhăn vì nhiều người Châu Á chia sẻ rằng họ thường lo lắng về các vết đen hơn những nếp nhăn. Đây là rối loạn sắc tố da lành tính có hình tròn hoặc hình bầu dục, kích thước từ vài mm đến 2cm. Chúng có nhiều màu sắc khác nhau như từ vàng sậm đến nâu đen. Nốt tàn nhang xuất hiện ở những vùng da phơi nắng nhiều, điển hình là mặt, mu bàn tay, ngực, lưng. Chúng ta hoàn toàn có thể phòng được chúng bằng việc tránh ánh nắng trực tiếp và dùng sản phẩm chống nắng.
Chúng ta đều mong muốn trong đời không bị những vết đen và nếp nhăn xuất hiện đó là hai biểu hiện của sự lão hóa. Nhiều người quá chú ý đến các nếp nhăn nên không nhận ra những vết đen đã lấy đi sự tươi trẻ của làn da họ như thế nào. Nếu bạn thuộc loại da dầu-khỏe-nhiễm sắc tố-căng (ORPT) với nhiều nốt tàn nhang, hãy làm theo những chỉ dẫn ngăn ngừa nếp nhăn của da dầu-khỏe-nhiễm sắc tố-nhăn (ORPW) như một biện pháp phòng ngừa.
Chấm tàn nhang di truyền (ephilides)

Mặc dù chấm tàn nhang di truyền và nốt tàn nhang do ánh nắng trông khá giống nhau nhưng chấm tàn nhang di truyền thường gặp ở những người da trắng và tóc đỏ, trong khi nốt ánh nắng thì không. Gen MC1R đóng vai trò trong việc tạo nên những chấm tàn nhang này, được tìm thấy ở người da trắng tóc đỏ. Bạn không thể kiểm soát được gen, nhưng bạn có thể kiểm soát được việc tiếp xúc với ánh nắng. Chấm tàn nhang di truyền xuất hiện sớm khi một người còn nhỏ, tăng lên do hậu quả của cháy nắng trước tuổi 20 và phần nào biến mất khi người đó già đi, trong khi nốt tàn nhang do ánh nắng sẽ ngày càng trầm trọng hơn theo tuổi tác. Những người da trắng, tóc đỏ dễ bị nốt tàn nhang di truyền, họ dễ bị cháy nắng và da họ không thể “tan” (rám nắng), nên cuối cùng họ thường phải tránh tiếp xúc trực tiếp với ánh mặt trời nhiều hơn so với những người bị nốt tàn nhang do ánh nắng. Tuy nhiên, những người da trắng, tóc đỏ có nhiều nguy cơ bị ung thư tế bào sắc tố da hơn, tỷ lệ tăng lên ở những người có tiền sử cháy nắng và phơi nắng thường xuyên. Không giống như người bị nhiều nốt tàn nhang do ánh nắng thường là loại da nhăn, những người bị chấm tàn nhang do di truyền có thể rơi vào nhóm da căng nếu họ tránh phơi nắng và làm theo chế độ chăm sóc tốt cho da như: ăn thức ăn giàu chất chống oxi hóa, không hút thuốc và dùng retinoid.ephilides
Loại bỏ những vết đen
Tế bào tạo sắc tố da (melanocyte) sản xuất ra sắc tố da (melanin) sẽ tạo ra màu da đồng thời cũng tạo ra các dạng nhiễm sắc tố như: nám má, tàn nhang. Nhiễm sắc tố da có thể được ngăn ngừa theo hai cơ chế chính. Đầu tiên là ức chế men tyrosinase giúp ngăn ngừa sự tạo thành melanin. Nhiều thành phần mỹ phẩm như hydroquinone, axit kojic, arbutin, và licorice extract là các chất ức chế men tyrosinase. Cơ chế thứ 2 là ngăn ngừa sự vận chuyển melanin từ tế bào tạo sắc tố da vào trong các tế bào biểu bì từ đó làm nhạt màu da.
Nhiễm sắc tố và nguy cơ ung thư da
Nhiễm sắc tố góp phần tạo nên nguy cơ ung thư da. Nhà thuốc sẽ trình bày chi tiết điều này trong các chương về từng loại da. Ung thư tế bào sắc tố xảy ra khi các tế bào sắc tố trở thành ác tính. Mặc dù có thể chữa trị nếu phát hiện sớm, nhưng loại ung thư này di căn rất nhanh nên việc phát hiện sớm là rất quan trọng. Ung thư tế bào không sắc tố da là loại ung thư của các tế bào biểu bì, bao gồm hai loại khác nhau, Loại thứ nhất là ung thư tế bào đáy xảy ra tại “lớp tế bào mẹ” nằm giữa biểu bì – trung bì, loại này có thể cắt bỏ dễ dàng nhưng để lại sẹo; Loại thứ hai là ung thư tế bào vảy – các lớp tế bào trên cùng của da. Mặc dù có thể di căn nhưng chúng ít gây nguy cơ tử vong hơn ung thư tế bào sắc tố. Mọi người nên kiểm tra thường xuyên và điều trị ngay lập tức. Bạn có thể tham khảo hướng dẫn để phát hiện ra “các dấu hiệu của ung thư tế bào sắc tố: A, B, C, D” trong chương 5 và “làm thế nào để nhận ra ung thư tế bào không sắc tố da” trong chương 7. Khi nghi ngờ có dấu hiệu của ung thư da, hãy đến gặp bác sĩ da liễu ngay lập tức.
Tia tử ngoại (tia Ultraviolet)
Tia UV gồm 2 loại tia là UVA và UVB. Khi tiếp xúc với da, tia tử ngoại sẽ kích thích tăng sản xuất sắc tố melanin, tạo ra nước da rám nắng màu nâu vàng (gọi là TAN). Rám nắng chính là phản ứng tự bảo vệ của da chống lại sự phá hủy của tia tử ngoại. Đồng thời tia UV cũng làm nám má nặng hơn và gây ra các nốt tàn nhang. Tia UVB gây ra cháy nắng, còn tia UVA xuyên sâu vào trung bì gây ra sự phá hủy lâu dài. Nhiều loại sản phẩm chống nắng không thể ngăn được cả 2 loại tia này, loại kem chống nắng tốt nhất cũng không thể ngăn 100% các tia có hại. Tránh nắng là phương pháp quan trọng nhất để phòng ngừa nhiễm sắc tố da.
Những người da trắng mà điểm số nhiễm sắc tố (P) cao dễ bị tàn nhang và có nhiều nguy cơ bị ung thư tế bào sắc tố da hơn. Những người da màu như người châu Á, Ý, và Mỹ Latin thường có điểm nhiễm sắc tố khá cao.

Theo dõi các bài viết chọn lọc của nhà thuốc để chúng ta hiểu kĩ hơn:

Yếu Tố 1: Da bạn khô hay dầu?

Yếu tố 2: Da bạn nhăn hay căng?

Yếu tố 3: Da bạn thực sự nhạy cảm?

Yếu tố 4: Da bị nhiễm sắc tố?